سعادت و سلامت هر جامعه در خانواده ها پی ریزی می شود و انتقال ارزش های دینی، ملّی و فرهنگی و اجتماعی در درجه اوّل به عهده خانواده ها به خصوص مادر است.

۱۳۹۳/۱۰/۲۴

گفت وگوی «اعتماد» با معاون رییس جمهور در امور زنان و خانواده

اما باید بگویم بحث توازن و تعادل جنسیتی در تمام جنبه های زندگی زنان جزو برنامه ها و چشم اندازهای دولت است، از جمله بحث مدیریت ها و قرار گرفتن زنان در پست های عالی و تصمیم گیری که به هیچ وجه تا این مرحله عملی نشده البته دوباره تاکید می کنم که دولت کار خود را تازه شروع کرده ولی همین شروع کار می توانست پایه خوبی برای این موضوع باشد که متاسفانه آن طور که انتظار می رفت و طبق شعارها و وعده ها پیش نرفت .

اگر بخواهیم در مجموع شرایط موجود و در این چارچوب صحبت کنیم باید قبول کنیم که گفتمان حاکم گفتمان اعتدال است یعنی در حوزه زنان نیز باید جمع این دو مطالبه را داشته باشیم یعنی طوری رفتار کنیم که هم حاکمیت به مطالبات خود برسد و هم زنان ما احساس سرخوردگی و دلسردی نکنند و به آن دسته از مطالباتی که واقعا مشروع و انسانی است، دست یابند . مساله زنان و حقوق شان مساله تازه یی در کشور ما نیست و در دوره های گوناگون با توجه به روی کارآمدن افراد از جناح های مختلف دستخوش تغییر و تحولات زیادی شده. برای بررسی این موضوع و باتوجه به روی کارآمدن دولتی که نام اعتدال و امید را یدک می کشد برای گفت وگو با معاون امور زنان رییس جمهور راهی این معاونت شدم تا بیم ها و امیدهای زنان را از زبان معاون رییس جمهور بشنوم و جویای برنامه هایش برای زنان شوم. شهیندخت مولاوردی همانند رییس جمهور، او نیز حقوقدان است در این گفت وگو تاکید می کند که به عنوان معاون رییس جمهور در امور زنان و خانواده همواره به دنبال تحکیم نهاد خانواده و در کنار آن احیا و گسترش نقش اجتماعی زنان خواهد بود. او معتقد است مساله زنان در ایران تبدیل به یک مساله سیاسی شده و باید این نگاه را تغییر داد تا بتوانیم خواسته های مشروع و قانونی زنان را برآورده کنیم. او می گوید که هیچ گروهی را حذف نخواهد کرد و دست یاری به سوی همه کسانی که به دنبال استیفای حقوق زنان هستند دراز می کند. گفت وگوی پیش رو به شرح این مسائل پرداخته است. به عنوان سوال اول دوست داشتم بگویید با توجه به اینکه شما در دوره اصلاحات در مرکز امور زنان فعال بودید و هشت سال پیش دولت آقای خاتمی مرکز امور زنان را به آقای احمدی نژاد تحویل داد و امروز به عنوان معاونت امور زنان و خانواده تحویل گرفتید تشریح کنید چه چیزی را تحویل گرفتید؟ وضعیت زنان بی تاثیر از وضعیت کلی حاکم بر شرایط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور نیست. با تغییر دولت ها نیز رویکردی که در حوزه زنان اتخاذ می شود درواقع متاثر از رویکرد کلی حاکم بر جامعه است. بعد از استقرار دولت نهم به طور کلی رویکرد خود به مسائل زنان را با تغییر عنوان مرکز امور مشارکت زنان به مرکز امور زنان و خانواده نشان داد که در مجموع برنامه ها و سیاست هایی که در پیش گرفته شد به طور کلی زمینه های تحقق این رویکرد را بیشتر فراهم کرد به عنوان قطعات یک پازل در کنار هم قرار گرفت و در تحقق اهداف و ماموریت های این مرکز کمک کرد، الان علاوه بر ساختمان و نیروی انسانی و مجموعه یی از آثار و مکتوبات و منتشرات این مرکز به همراه مجموعه یی از آسیب های اجتماعی که زنان و بنیاد خانواده را تهدید می کند با وجود تمامی شعارهای دولت های نهم و دهم تحویل گرفتیم. دیدگاه واقعی شما نسبت به دولت احمدی نژاد در مسائل مربوط به زنان با توجه به اقداماتی که ایشان انجام دادند، مثل استفاده از وزیر زن برای نخستین بار بعد از انقلاب چیست؟ با وقوع انقلاب در سال 1357 وضعیت زنان یکی از حوزه هایی است که دستخوش تغییرات و دگرگونی عدیده یی شد. درطول این سال ها وضعیت زنان گذشته از متاثر شدن از تحولات جهانی به شدت متاثر و ملهم از شرایط حاکم بر جامعه ایران بوده است و تحت تاثیر آن، رویکردهای متفاوتی نسبت به مباحث جنسیتی توسط متولیان امور اتخاذ شده است و برنامه های توسعه یی پنج ساله نیز از این شرایط تاثیرپذیرفته است: بی توجهی به مباحث جنسیتی در برنامه اول توسعه و کم توجهی به این مباحث در برنامه دوم که در برنامه های سوم و چهارم تا حدود زیادی این ضعف جبران شد. در دوران سازندگی در شرایطی قرار می گیریم که یکسری ملزومات مربوط به امور زنان پایه ریزی می شود و نقطه عطفی است در شروع فعالیت زنان. برای نخستین بارمشاور رییس جمهور در امور زنان منصوب می شود، دفتر امور زنان تاسیس می شود و سپس شرکت در کنفرانس پکن که باعث شد یک بسیجی شکل بگیرد برای حضور سازمان های غیردولتی و برای نخستین بار به صورت تشکل یافته هماهنگی های لازم برای این حضور شکل می گیرد و سپس برنامه عمل ملی زنان نوشته می شود. در دوره اصلاحات متناسب با مطالبات، اقتضائات و رویکرد کلی حاکم بر جامعه موضوع مشارکت و فعالیت های اجتماعی زنان در اولویت قرار می گیرد و لذا ما شاهد جنب و جوش و تحرکات وفعالیت های خاصی در جهت ایجاد پویایی و نشاط در زمینه فعالیت های اجتماعی و در تاسیس و ایجاد سازمان های غیر دولتی هستیم که این هم نقطه عطفی است، همچنین این مباحث خود را در برنامه چهارم توسعه نشان می دهد که این نگرش جنسیتی در جای جای برنامه چهارم جاری و ساری بود. سال های پایانی برنامه چهارم مصادف می شود با پایان دولت اصلاحات و مقارن با آغاز دولت نهم که از همان ابتدا این برنامه کنار گذاشته می شود و آنچه به عنوان تکلیف دولت در این برنامه بود مغفول می ماند. در دولت اصولگرا نقش زن در خانواده برجسته می شود. به طور کلی پس از انقلاب ما هیچ دولتی را نداشتیم که منکر نقش و حضور زنان در خانواده باشد یا برای تقویت نهاد خانواده تلاش نکرده باشد ولی در این دوره ما شاهد این هستیم که به صورت اغراق گونه به این موضوع پرداخته می شود و همین تفکر تاثیرش را در برنامه ها به جا می گذارد به طوری که منتقدان این نگاه نگرانی خودشان را از خانه نشین کردن زنان اعلام می دارند. این آسیب وجود داشت و همه نگرانی ها از این بود که نقش های متعدد زنان نادیده گرفته شود و برای زنان جامعه فقط یک نقش خاص در خانه قائل شوند در حالی که نیازی که توسعه و پیشرفت جامعه دارد توجه به تمامی نقش های زنان در جامعه است و تاثیری که زنان می توانند به عنوان نیمی از سرمایه های انسانی در مسیر پیشرفت و توسعه جامعه داشته باشند. در عین حال یکسری اقدامات تابوشکنانه هم داشتیم که در مقایسه با دولت های گذشته در نوع خودش بی نظیر بود مثل انتصاب وزیر زن، لذا پل هایی که ساخته شد در این رابطه باعث امیدواری همه ما بود که در آینده این پل ها برای عبور استفاده شود نه اینکه این پل ها خراب شود. این تابوشکنی ها می توانست منشا اثر باشد برای آیندگان تا بسیاری از ملزومات حضور زنان در پست های عالی تصمیم گیری را پایه ریزی کند. چرا آقای روحانی فرصت را غنیمت نشمردند و با استفاده از این تابوشکنی دولت قبلی از وزیر زن در کابینه استفاده نکردند؟ این برای خود من نیز سوال بود زیرا هم در برنامه های انتخاباتی شان و هم در شعارها و وعده هایشان به این حضور زنان و حقوق زنان تاکید شده بود و بحث شایسته سالاری در جای جای این برنامه مطرح بوده و هست و قاعدتا باید این برنامه در این چهار سال مد نظر باشد. البته مجموعه شرایطی که آقای روحانی دولت را تحویل گرفت شرایط بحرانی بود اگرچه در این سال ها هر زمانی که بحث زنان به میان آمده بهانه فوق العاده و بحرانی بودن جامعه همیشه وجود داشته برای کنار گذاشتن زنان و عدم استفاده از توانمندی های زنان در تصمیم گیری ها منتها این بار این بحث پر رنگ تر مطرح شد زیرا وضعیتی که تحویل گرفته شده بود آنچنان آشفته و بحرانی به نظر می رسید که باز هم دولتمردان تن به ریسک ندادند تا سکان برخی وزارتخانه ها را به دست زنان بسپارند حتی وزارتخانه هایی را که کارشان بیشتر از جنس زنانه است و می توانستند این اعتماد را داشته باشند ولی این کار را نکردند. از یک طرف با وجود اینکه ما زنان با تجربه یی برای تصدی این پست ها داشتیم ولی بعضی از این خانم ها به دلیل شاخص بودن شان و اینکه دولت، دولت اعتدال بود کنار گذاشته شدند و عده یی هم که شاخص نبودند به بهانه بی تجربگی کنار گذاشته شدند و این عوامل زمینه های عدم تحقق این شعارها را تا به اینجا فراهم کرده در حالی که همه می دانیم و خود رییس جمهور هم خوب می دانند اعتماد و اقبالی که زنان و جوانان به برنامه ها و شعارهایشان داشتند بیش از سایر گروه ها بود و حق شان بود که به این اعتمادشان پاسخ مناسبی داده شود البته هنوز دیر نشده، همان طور که رییس جمهور در نخستین نشست استانداران دوباره متذکر شدند که وزرا و به طور کلی مقامات در سطح استان ها در شرایط مساوی خانم ها را در انتصاب های خودشان ترجیح دهند و بی عدالتی هایی را که در طول تاریخ در این عرصه داشتیم به نوعی جبران کنند و من فکر می کنم برای حفظ این اعتماد و سرمایه اجتماعی همچنان فرصت باقی است. منظورتان از شاخص بودن چیست؟ منظورم دقیقا زنانی ست که از نظر سیاسی در جناح های مختلف شاخص بودند و فعالیت های سیاسی داشتند. یکی از اقداماتی که در دوره احمدی نژاد صورت گرفت و ظاهرا خوشایند زنان بود افزایش مرخصی زایمان از 6 ماه به 9 ماه بود اما پیرامون این اقدام مسائلی وجود داشت که خیلی به نفع زنان نبود زیرا عملازنان کار خود را از دست می دادند. شما به عنوان معاون رییس جمهور چه تدبیری برای این مساله اندیشیده اید؟ آیا این قانون را عوض می کنید یا راهکار دیگری مدنظر دارید؟ اگر ما یک نگاه بلندمدت به این موضوع داشته باشیم قطعا اینگونه امتیازات و تسهیلات چندان خوشایند آینده شغلی زنان نخواهد بود. همان طور که پیش بینی می شود و تجربه نیز آن را نشان داده است. اما زنانی که مشمول این امتیازات می شوند و در حال حاضر درگیر این موضوع هستند برای استفاده از این تسهیلات برنامه ریزی خود را انجام داده اند و زندگی خود را بر اساس آن تنظیم کرده اند. ما در شروع کار خودمان با خیل عظیمی از کسانی روبه رو بودیم که انتظار عملیاتی و اجرایی شدن این قانون را دارند. از طرفی نظرات روزهای اولیه معارفه من نیز در این زمینه به صورت ناقص انعکاس پیدا کرده بود که مطرح کرده بودم که این موضوع در دست کارشناسی است واگر ما به این نتیجه برسیم که این موضوع در درازمدت به نفع زنان شاغل نیست قطعا ما تسهیلات و حمایت های اجتماعی از زنان شاغل را در دستور کار قرار خواهیم داد. می خواستم اطمینان بدهم که زنان شاغل نباید نگرانی داشته باشند، ما باید این تسهیلات را بی وقفه داشته باشیم تا به نوعی زنان شاغل بتوانند بیشترین تاثیرگذاری و کارآمدی را هم در حوزه خانواده و هم در حوزه فعالیت اجتماعی داشته باشند تا هیچ یک از نقش هایشان فدای نقش دیگرشان نشود، اگر لازم بود از ساعت کار منعطف یا ساعت کار شناور استفاده شود و یک سری برنامه های دیگر مثل دایر کردن مهد کودک در ادارات یا بحث مرخصی برای پدران مطرح است که آنها نیز بتوانند از مرخصی استفاده کنند و همچنین فرهنگ سازی درباره تقسیم کار خانگی میان زن و شوهر. اینها مباحثی است که می تواند تناقض موجود بین نقش های متعدد زنان و فشار مضاعف بر زنان شاغل را حل کند. در مقابل چنین انتظاراتی که درباره افزایش مرخصی شکل گرفته ما پیگیری های خود را داشته ایم. در هر صورت این قانون در مجلس تصویب شده و با مجموع شرایطی که وجود دارد و دستگاه هایی که بتوانند و شرایطش را داشته باشند باید آن را اجرا می کردند. ما به این نتیجه رسیدیم که سازمان تامین اجتماعی و همچنین وزارت آموزش و پرورش نه امکان اجرای این قانون را داشته اند و نه اینکه قدمی در این راه برداشته اند. در این راستا مکاتبه یی با معاون اول رییس جمهور آقای جهانگیری و وزیر آموزش و پرورش و حتی با خود رییس جمهور داشته ایم زیرا آقای جهانگیری پی نوشت کرده بودند که دستگاه هایی که امکان و شرایط اجرای این قانون را دارند باید آن را اجرا کنند، در غیر این صورت دولت به آنها تذکر خواهد داد. موضوع به کمیسیون اجتماعی دولت ارجاع داده شد و نحوه اجرایی کردن آن در حال حاضر در دستور کار این کمیسیون قرار دارد. با توجه به اینکه شما در دوره اصلاحات نیز در این مرکز فعالیت داشته اید و الان نیز به عنوان معاون رییس جمهور مسوولیت این مرکز با شماست، فکر می کنید حوزه اختیارات این مرکز چقدر می تواند گسترده باشد و آیا در تصمیم گیری ها و سیاستگذاری های کلان حکومت تاثیرگذار است یا اینکه مانند اکثر نهادهای مربوط به زنان صرفا یک نام برای رفع تکلیف است و در حاشیه قرار دارد؟ از نظر من موضوع بهبود وضع زنان و همچنین پیشبرد وضعیت خانواده موضوعی است که مربوط به کل حاکمیت است و فقط مختص قوه مجریه یا یک دستگاه و معاونت نیست لذا مسوولیت مشترک همه است و همه باید در بهبود این وضعیت مشارکت داشته باشند زیرا زنان نیمی از جمعیت و سرمایه انسانی را تشکیل می دهند و خانواده نیز کل این جامعه را در بر می گیرد و قطعا آسیب هایی که در این دو حوزه وجود دارد می تواند کل وضعیت اجتماعی و فرهنگی و حتی وضعیت سیاسی و اقتصادی را تحت تاثیر قرار دهد لذا جایگاهی که الان برای چنین معاونتی در نظر گرفته شده با مجموع تحولاتی که به خودش دیده و ارتقایی که در این مدت پیدا کرده تناسبی با انتظاراتی که از آن می رود ندارد و قطعا نیازمند توجه ویژه است. در حال حاضر این نهاد صرفا به عنوان یک مرجع تصمیم سازی عمل می کند نه تصمیم گیری و مجموعه یی از متغیرها و عوامل است که به جریان تصمیم گیری ها کمک می کند. از طرفی سازو کاری که تعریف شده باید برای عملیاتی کردن آنچه ما برای این نهاد به عنوان سیاستگذار و برنامه ریز در نظر گرفته ایم و جدی نیست و ما ارتباط ارگانیک و سازمانی به عنوان یک سازمان باشد نداریم که دارای ادارات کل در سراسر کشور باشیم. صرفا یک معاونت هستیم که از طریق دستگاه های اجرایی، مشاورین وزرا و از طریق وزارت کشور با استانداری ها و فرمانداری ها و بخشداری ها می توانیم به تحقق برنامه هایمان امیدوار باشیم و اگر اهمیتی به نقش سازمان های غیر دولتی و نهادهای مدنی قائل باشیم که آن هم در دولت های مختلف تغییر می کند، می توانیم از این ظرفیت ها برای پیشبرد اهداف مان کمک بگیریم، بنابراین من معتقدم در حال حاضر ما در جایگاه مطلوبی نیستیم. از نظر شما در حال حاضر بزرگ ترین آسیبی که زن و خانواده را در جامعه ما تهدید می کند چیست؟ در گزارش 100 روز که البته برای ما منهای 60 بود و تقریبا 40 روزه بود یک گزارش اجمالی را دریافت کردیم ولی خیلی شتابزده انجام شده بود. در حال حاضر به صورت مبسوط روی آسیب شناسی وضعیت موجود زنان و خانواده و به طور کلی آسیب شناسی عملکرد گذشته کار می کنیم ولی در مجموع بررسی هایمان بحث اعتیاد و طلاق بیشترین فراوانی را داشت که بنیان خانواده را مورد تهدید قرار داده است به ویژه اعتیاد زنان متاهل. در درجات بعدی افزایش زنان سرپرست خانوار و همچنین پایین آمدن سن زنان سرپرست خانوار است که بیشترین فراوانی اش در بین زنان مطلقه و بعد دختران مجردی است که دچار تجرد قطعی هستند. نوع نگاه برای برنامه ریزی در راستای رفع این تهدیدها باید متفاوت باشد زیرا ما در این زمینه گروه های هدفی داریم که نیازها و نوع مطالبات شان متفاوت است. مثلا دختران جوانی که دچار تجرد قطعی هستند معمولا از قشر تحصیلکرده اند و عمدتا نیاز مالی ندارند بنابراین نوع برنامه ریزی برای آنها باید متفاوت باشد. اینها مسائلی است که در برنامه ریزی ها باید مدنظر گرفته شود تا با علم و اشراف به این آسیب ها بتوانیم برنامه های خودمان را پیش ببریم. در خیلی از موارد برای فعالیت و ایفای نقش زنان در زمینه های اجتماعی محدودیت قانونی وجود ندارد اما ما شاهد یک نوع محدودیت های فرهنگی و اجتماعی هستیم که ناشی از شرایط فرهنگی جامعه است و مانع حضور زنان در عرصه های مختلف اجتماعی می شود. شما برای این گونه مسائل چه برنامه هایی دارید؟ این مساله را باید در مجموع تبعیض هایی که علیه زنان وجود دارد مورد بررسی قرار داد و اتفاقا این نوع تبعیض ها بیشتر هستند و خیلی پر رنگ تر از تبعیض های دیگر خودش را در زندگی زنان نشان می دهد. البته من معتقدم این مساله رو به کاهش است و با توجه به تحولات اجتماعی و اقتصادی و نیازهایی که وجود دارد تغییر کرده مثلاالان کمتر خانواده هایی را سراغ داریم که فقط یک نان آور داشته باشند زیرا شرایط اقتصادی این طور ایجاب می کند که زن و مرد پا به پای هم در تامین معیشت خانواده کار کنند. از طرفی دیگر موج روز افزون دانش آموختگی دختران ما و نیازی که درباره ورود به بازار کار دارند باعث شده به نوعی حضور خود را به بازار کار تحمیل کنند. در واقع این واقعیت ها، واقعیت های دیگر را نیز تغییر می دهد. ما امیدوار هستیم که این اتفاقات بیفتد و تلاش مان این خواهد بود تا نقش هایی که برای زنان در جامعه امروز تعریف می شود متناسب با چهره و جایگاه واقعی آنها و همچنین توانمندی هایشان باشد و خیلی انتزاعی و دور از دسترس و دور از واقعیت نباشد. قطعا در این صورت است که ما جواب لازم را خواهیم گرفت در غیر این صورت اگر بخواهیم از روش هایی که سال ها مدنظر بوده و پیروی می شده استفاده کنیم که به دور از واقعیات جامعه در پشت درهای بسته و با نگاه بالابه پایین یکسری سیاست ها و برنامه هایی اتخاذ شود نمی تواند آن تاثیر لازم بر روند بهبود اولازنان و خانواده و ثانیا کل جامعه را داشته باشد. اینجا ما از طریق وزارت کشور با استان ها در ارتباطیم و برنامه هایی هم مدنظر ما است. اتفاقا قبل از شروع این مصاحبه من با مشاور وزیر کشور در همین زمینه جلسه یی داشتم. قطعا ما به وزارت کشور به عنوان بازوی اجرایی برنامه هایمان نیازمندیم و آنها نیز برای پیگیری و اجرای برنامه ها نیازمند تعامل و کمک از بالاهستند. منتها از نظر من مهم ترین نکته کیفیت برنامه های این نهاد است که تا چه حد برگرفته از واقعیات زندگی زنان در جامعه ما است که آن هم مستلزم گردآوری یک گزارش دقیق و واقعی و آسیب شناسانه از وضعیت زنان در استان هاست تا متناسب با و ضعیت بومی و منطقه یی بتوانیم برنامه هایمان را پیاده کنیم و این گونه نباشد که در تهران بشینیم و فقط تهرانی فکر و عمل کنیم. اگر بخواهیم درباره وضعیت و شرایط زنان مقایسه یی بین قبل و بعد از انقلاب انجام دهیم فکر می کنید در دوران قبل از انقلاب امکان رشد و بالندگی برای زنان بیشتر بود یا بعد از انقلاب؟ بازخوانی تاریخ اجتماعی – سیاسی زنان ایران بیانگر آن است که زنان در طول تاریخ به دلیل سلطه پدرسالاری همواره سرنوشتی مشترک داشته اند. این محرومیت از حقوق اجتماعی و سیاسی به تنهایی نمی توانست خاستگاهی جهت تحول در وضعیت زنان شود، مگر آنکه با آگاهی لازم نسبت به موقعیت خود به ویژه در مقایسه با دیگران همراه شود. این فرآیند مقایسه در جریان مشروطه در نتیجه برخورد با دستاوردهای تمدن غرب آغاز شد و در این تحول با وجود مشارکت گسترده زنان در انقلاب مشروطه موفقیتی برای آنان حاصل نشد و آنان همچنان در حاشیه ماندند. با این حال جوانه ها برای کشمکش بعدی و افزایش آگاهی کاشته شد و زمینه برای فعالیت های آینده زنان فراهم شد. اجازه می خواهم بخشی از پاسخ به این سوال را از کتاب تحول نگرش نسبت به زن و تاثیر آن در انقلاب اسلامی اثر خانم نرگس نیکخواه قمصری (پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، 1384) وام بگیرم: در واقع مشروطه را می توان سنگ بنای اعتراض به وضع موجود و از جمله مسائل زنان دانست. با روی کار آمدن رضاخان در عرصه قدرت و با فاز دوم مدرنیزاسیون در ایران سیاست های دیکتاتور مآبانه نوسازی او با وجود برخی پیامدها و نتایج منفی تحولاتی را در وضعیت زنان ایرانی موجب شد که نه می توان نتایج حاصله از این تحولات را یکسره منکوب و نه باید در میزان پیشرفت های به دست آمده اغراق کرد. در واقع هرچند سیاست های رضاخان به گروه کوچکی از زنان یاری رساند ولی از کسب حمایت اکثر زنان بازماند زیرا آن سیاست ها همگام با نیازها و واقعیات جامعه ایران درآن زمان نبود و بیشتر زنان شهرنشین را متاثر ساخت نه زنان ساکن روستا را. حاصل این شیوه دیکتاتورمآبانه تقلید و پیاده کردن مدرنیته اروپایی در ایران در نهایت چیزی جز مدرنیته کردن سنت پدرسالاری در جامعه نبود. در دوره پهلوی اول در راستای اهداف مدرنیستی حکومت رضاشاه اتخاذ آموزه های ناسیونالیستی سکولاریستی مدرنیته از یکسو و نادیده انگاشتن آموزه های لیبرالیستی آن از سوی دیگر خود عمده ترین نقش را در تدوین گفتمان مدرنیزاسیون داشت. در پرتو حکومت خودکامانه او تنها وجه ایجابی مدرنیته آن هم با رویکردی خاص که مورد تاکید قرار گرفت و وجه نقاد آن به فراموشی سپرده شد و سرکوب پاداش هر انتقادی بود، زنان به عنوان نمادی از پیشرفت کشور مورد توجه قرار گرفتند. توسعه نظام آموزشی برای جذب دانش آموزان دختر تا مقاطع عالی و اجرای طرح کشف حجاب از اقدامات وی در این راستا بود. این امور در کنار نگرش سنتی وی به زن و تعیین حدود فعالیت وی در خانواده و تایید و بازتولید فرهنگ پدرسالاری وضعیت دوگانه متناقضی را برای زنان به همراه آورد. با وجود این تحولات اجتماعی در حوزه زنان مخاطبان این گفتمان محدود به طبقات بالاو متوسط شهری بودند. در دوره پهلوی دوم در فاصله سال های 30 تا 32 به دلیل شرایط بحرانی سیاسی کشور و عدم تثبیت قدرت شاه گروهی از روشنفکران ایرانی و مارکسیست ها با تشکیل انجمن ها و سازمان ها در قالب نشریات و کتب گامی برای تولید آموزه های مدرنیستی در حوزه مسائل زنان برداشتند تا اینکه با کودتای 28 مرداد 32 و تمرکز قدرت در دست حکومت بار دیگر تدوین کردن مدرنیزاسیون در دست شاه و اطرافیانش متمرکز شد. در حوزه مسائل زنان و خانواده فرهنگ پدرسالار حتی در قالب قوانین نیز بازتولید شد. حضور زن در اجتماع هم پیامد نوسازی بود و هم نهادی برای پیشرفت سیاست های مصرف گرایی کشور و ترویج الگوهای رفتاری و تبلیغ گونه یی خاص از زندگی به سبک غربی و در کنارش نگرش منفی تدوین کنندگان گفتمان که تعریف خاصی از زن در جامعه ارائه می داد. در این میان بودند زنانی که به واسطه توسعه نظام آموزشی برخی آموزه های مدرن نظیر ضرورت حضور اجتماعی فعال را پذیرفته بودند اما هنوز تعلقات مذهبی خود را از دست نداده و خواهان حفظ و عمل به آنها بودند بنابراین در حوزه مخاطبان هیچ یک از دو گفتمان یادشده قرار نمی گرفتند. بعد از انقلاب نیز رویکردهای متفاوتی که در دوره ها و دهه های مختلف اتخاذ شده وضعیت وجایگاه دوگانه یی را برای زنان ایرانی در پی داشته. از نظر برخی شاخص های توسعه مثل بهداشت و آموزش به شواهد آمار جهانی در وضعیت قابل قبولی قرار داریم و در مقایسه با کشورهای منطقه از وضعیت مطلوبی برخوردار هستیم که همین باعث شده زنان ما سالم تر و آگاه تر به نظر آیند. در بحث آموزش اگر مجموعه ملاحظات و عوامل را در نظر بگیریم می بینیم که راه و مسیری در پیش روی دختران ما قرار گرفت که با همت خودشان در شرایطی قرار گرفتند که اکنون بیش از نیمی از دانشجویان و فارغ التحصیلان ما را دختران تشکیل می دهند که این نوید بخش آینده خوبی برای زنان جامعه است البته در این راه نباید نقش امکاناتی که مجموعه دولت و حاکمیت در اختیار زنان و به طور کلی جامعه قرار داد را نادیده بگیریم. فقط آنچه جای نگرانی دارد عدم دسترسی برابر زنان به فرصت های اقتصادی و سیاسی در کشور است که به عنوان یک چالش اساسی مطرح است و در آمار اخیر مجمع جهانی اقتصاد شاهد بودیم که رتبه ایران از بین 136 کشور به 130 تنزل پیدا کرد و سال به سال هم این رتبه بیشتر تنزل پیدا می کند که این دو شاخص یعنی عدم توانمند سازی سیاسی و عدم توانمند سازی اقتصادی بیشترین تاثیر را در این رابطه دارند. قدر مسلم آن است برای ارائه راهکارهای مناسب و برای ایجاد گفتمانی مناسب تر برای زنان و با استمداد از آموزه های مذهبی و بومی باید به مسائل زنان به عنوان امری دارای هویت ویژه و خاص نگریسته شود و تا زمانی که مسائل زنان در سایه سایر مسائل و تنها به عنوان ابزاری برای تحقق سایر اهداف در نظر گرفته شود، نمی توان انتظار تحول و پیشرفت اساسی در حوزه زنان را داشت. این درسی است که ما از گذشته خود باید آموخته باشیم. با توجه به اینکه در دهه های اخیر ما شاهد رشد زنان جامعه بودیم فکر می کنید چرا این گونه است و رشد سیاسی زنان ما آنقدر پایین تر از سطوح دیگرشان است؟ چرا تعداد نمایندگان زن مجلس آنقدر انگشت شمار است یا اینکه شاهد حضور زنان در سطوح بالای حاکمیت و تصمیم گیری مثل وزیر یا استاندار نیستیم؟ به نظر می رسد هنوز آن اعتمادی که باید به توانمندی زنان وجود داشته باشد، وجود ندارد. با وجود اینکه خودباوری زنان سال هاست که شکل گرفته و خود را نشان داده و ما نمی توانیم بگوییم زنان ما که در عرصه های اجتماعی حضور دارند و کسب تجربه کرده اند و آگاه تر و مصمم تر از قبل شده اند هنوز به خودباوری نرسیده اند، در واقع به دنبال این خودباوری باید یک جامعه پذیری هم وجود داشته باشد تا باور، اعتقاد و ایمان به این توانمندی در جامعه و به ویژه در میان مردان شکل بگیرد. متاسفانه این مساله هنوز نتوانسته جای خودش را در جامعه پیدا کند و زنان در هر پست و مقامی که قرار می گیرند باید چند برابر مردانی که در آن پست قرار می گیرند خودشان را به اثبات برسانند تا بتوانند ادامه دهند. متاسفانه این سقف های شیشه یی که بالای سر زنان ما قرار گرفته مانع از رشد و ارتقای زنان در این زمینه ها می شود. این سقف ها و موانع شاید به صورت قانون نباشند و اصلابه چشم نیایند اما به صورت نانوشته وجود دارند و سد راه زنان جامعه در عرصه های سیاسی و اقتصادی هستند. زنان یکسری مطالبات از حاکمیت دارند و حاکمیت نیز به طور متقابل مطالباتی از زنان دارد. به نظر شما آیا معاونت امور زنان به مثابه یک نهادی است که این مطالبات را همان طور که وجود دارد از جامعه به حاکمیت منتقل می کند و برای دستیابی زنان به این مطالبات تلاش می کند یا اینکه این نهاد مطالبات را به شکلی که مورد قبول حاکمیت است مطرح و پیگیری می کند یا به دنبال یک نقطه تعادل است؟ اگر بخواهیم در مجموع شرایط موجود و در این چارچوب صحبت کنیم باید قبول کنیم که گفتمان حاکم گفتمان اعتدال است یعنی در حوزه زنان نیز باید جمع این دو مطالبه را داشته باشیم یعنی طوری رفتار کنیم که هم حاکمیت به مطالبات خود برسد و هم زنان ما احساس سرخوردگی و دلسردی نکنند و به آن دسته از مطالباتی که واقعا مشروع و انسانی است، دست یابند. به نظر من معاونت می تواند نقش تجمیع، تعدیل و تحقق این مطالبات را بازی کند و البته من این نقش را برای سازمان های غیردولتی نیز قایل هستم و معتقدم بسیار می توانند تاثیرگذار باشند و به دولت برای تحقق مطالبات زنان کمک کنند البته این کار بسیار ظریف است. به عنوان مثال در زمینه افزایش جمعیت این مساله به صورت پررنگ خودش را نشان داده است. از طرفی ما با مطالبه حاکمیت برای افزایش جمعیت روبه رو هستیم و از طرف دیگر با وضعیت زنان مان در زمینه اشتغال و نگرانی هایشان از خانه نشینی و مطالبات شان روبه رو هستیم. حاکمیت نمی تواند نسبت به این مطالبات بی توجه باشد یا آنها را بی پاسخ بگذارد، اینکه چگونه بین این دو مطالبه تعادل ایجاد شود و چه برنامه هایی را مشوق قرار دهد بحث بسیار مهمی است. در حال حاضر ما در شرایطی هستیم که باید همه را راضی نگه داریم که کار بسیار سختی است. در هر صورت دوره یی در کشور حاکم بوده که فقط مطالبات و خواسته های یک گروه خاص مورد توجه بوده یا هیچ الزامی برای اینکه گروه های دیگر را راضی نگه دارند، وجود نداشته است اما الان چون شعار اعتدال و دوری از افراط و تفریط است کار بسیار سختی است ولی به هر شکل این انتظار از ما وجود دارد و خواسته آقای روحانی هم همین است که همگرایی زنان و مشارکت تمامی گروه ها وجود داشته باشد و اینکه هیچ گروهی حذف نشود و همه گروه ها در برنامه ها و پیشبردشان شرکت داشته باشند. ما سعی می کنیم با تعاملاتی که با مراجع دینی و سیاسی و نهادهای مردمی چرا که من معتقدم ما ظرفیت بسیار بالایی در زمینه نهادهای مردمی برای احقاق هدف هایمان داریم، به دنبال اجرای برنامه هایمان باشیم. بحث سیاست های جمعیتی را مطرح کردید. فکر نمی کنید با در پیش گرفتن این سیاست ها به حضور و فعالیت اجتماعی زنان ضربه و خلل وارد شود و منجر به خانه نشینی آنها و دوری از فضا و فعالیت های اجتماعی شود؟ ببینید این موضوع یک بررسی کارشناسانه و همه جانبه را می طلبد که ما در کنار افزایش کمی جمعیت به افزایش کیفی جمعیت نیز توجه کنیم و بسته های حمایتی که در نظر گرفته می شود واقع بینانه و برآورنده آن هدفی باشد که به دنبالش هستیم چون با دیدگاه های انتقادی درباره بسته های حمایتی که پیشنهاد شده درباره افزایش جمعیت نیز روبه رو هستیم و پیش بینی می شود به این شکلی که مطرح شده ممکن است نه تنها این طرح را به هدف نرساند بلکه ممکن است از هدف هم دور کند و همچنین هزینه های زیادی را بر بودجه مملکت و بیت المال تحمیل کند. لذا افزایش کمی و کیفی جمعیت باید مدنظر باشد و راهکارهایی که کمترین هزینه را بر جامعه و به ویژه بر زنان تحمیل کند باید مورد بررسی قرار گیرد و ما هم در معاونت زنان بررسی هایمان در این مورد را آغاز کرده ایم و دیدگاه های مختلف و صاحبنظران را گرفته ایم و به زودی گزارش خودمان را برای کمیسیون فرهنگی مجلس، مرکز پژوهشهای مجلس و فراکسیون زنان و همچنین مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال خواهیم کرد و می بینیم که چندین مرجع روی این موضوع کار می کنند و ما امیدوار هستیم یک طرح کارشناسانه و منطبق بر واقعیات جامعه در دستور قرار گیرد. در بحث انتصابات در دولت چقدر توازن و تعادل جنسیتی مد نظر بوده و به نظر شما دولت چقدر در این زمینه موفق بوده؟ البته هنوز زمان زیادی از عمر دولت جدید نگذشته تا بتوان به طور قطع و با اطمینان به این سوال پاسخ داد اما باید بگویم بحث توازن و تعادل جنسیتی در تمام جنبه های زندگی زنان جزو برنامه ها و چشم اندازهای دولت است، از جمله بحث مدیریت ها و قرار گرفتن زنان در پست های عالی و تصمیم گیری که به هیچ وجه تا این مرحله عملی نشده البته دوباره تاکید می کنم که دولت کار خود را تازه شروع کرده ولی همین شروع کار می توانست پایه خوبی برای این موضوع باشد که متاسفانه آن طور که انتظار می رفت و طبق شعارها و وعده ها پیش نرفت ولی هم توصیه ها و تذکرات رییس جمهور می تواند محرک این موضوع باشد و هم اینکه ایشان از ما خواستار برنامه یی برای رفع حضور کمرنگ زنان در دولت شده اند که ما این برنامه ها را پیگیری خواهیم کرد تا در یکی دو سال آینده آموزش های این بهانه را از یک عده که معتقدند زنان علم و تجربه کافی را ندارند، گرفته شود البته در زمینه تجربه شایان ذکر است که بحث تجربه بالاخره باید از یکجا آغاز شود یعنی باید به زنان اعتماد شود تا وارد عرصه شوند و را دستاویزی برای نگاه داشتن زنان پشت دیوارهای سیاست قرار گیرد تجربه اندوزی کنند و نمی شود تا همیشه تاریخ این موضوع کسب تجربه را آغاز کنند. درباره دانشگاه چطور؟ همان طور که می دانید تعداد زنانی که وارد دانشگاه می شوند خیلی بیشتر از مردان است و این مساله باعث شده تا تعداد زنان تحصیلکرده در جامعه بالارود این مساله تا اینجایش اتفاق خوشایند و خوبی است ولی در درازمدت باعث شده که دختران نتوانند همسران متناسب خود را بیابند و تن به یک نوع تجرد ناخواسته می دهند. در دوره احمدی نژاد برای حل این موضوع بحث سهمیه بندی جنسیتی دانشگاه ها و محدود کردن ورود زنان به دانشگاه مطرح شد. به نظر شما آیا این راه حل مناسبی برای این مشکل است، اگر نه، راهکار شما برای این مشکل چیست؟ ما سال ها این موضوعات را رصد می کردیم و من شخصا پیگیر این بحث بودم و در آن سال ها در چندین بیانیه مطرح کردیم که چرا حضور اندک زنان در عرصه های مدیریت و سیاسی کلان به هیچ وجه موجبات نگرانی یک عده را فراهم نکرده و ما دایم هشدار می دادیم که تعادل جنسیتی زنان در مناصب قدرت و تصمیم گیری در هیچ جای دنیا به خودی خود اتفاق نیفتاده و مستلزم برنامه های ایجابی مثل تبعیض مثبت و سهمیه بندی به نفع زنان در وزارتخانه ها و حتی احزاب و پارلمان هاست و برای این کار نیازمند تصویب قانون هستیم. این حضور اندک زنان در این عرصه ها هیچ وقت موجبات نگرانی کسانی را که به دنبال محدود کردن زنان در عرصه اجتماعی بودند، فراهم نکرد اما حضور زنان در عرصه آموزش به جای آنکه یک فرصت تلقی شود به عنوان یک تهدید تلقی شد و این برنامه نیز از همان نگاه نشات می گرفت که به نظر من بیشتر پاک کردن صورت مساله بود تا حل آن. ما باید به سمت برنامه هایی برویم تا توازن را در بازار کار ایجاد کنیم یعنی شرایط را برای حضور اجتماعی زنان فراهم کنیم و تسهیلاتی را در اختیار این گروه قرار دهیم که بتوانند به مسوولیت های خانوادگی شان نیز برسند لذا برای شخص من این محدودیت ها هیچ وقت قابل قبول نبوده است و از سوی دیگر اگر در سیاست های جمعیتی هم بخواهیم چنین نگاهی داشته باشیم به نوعی نقض غرض است مثلاتفکیک های جنسیتی در دانشگاه ها خود دختران و پسران را از فرصت آشنا شدن با هم که مقدمه ازدواج و تشکیل خانواده است، محروم می کند. شنیده شده شما به دنبال رفع محدودیت از زنان برای ورود به ورزشگاه ها هستید. می خواستم بدانم برنامه شما در این زمینه چیست و اینکه آیا این مطالبه زنان در اولویت و دستور کار شماست؟ برای رفع این مشکل با مسائلی مثل فتوای مراجع در قم چه خواهید کرد بافتوایی که در دوره احمدی نژاد در پی دستور ایشان برای حضور زنان در ورزشگاه از جانب یکی از علمای بزرگ صادر شد. با توجه به مشکلات و مسائل متعددی که در حوزه زنان وجود دارد اگر بگویم این مساله جزو اولویت های من است دور از واقعیت است ولی بحث ورزش و اوقات فراغت که از وظایف این معاونت است را مورد توجه قرار خواهم داد. اخیرا برای این موضوع یک مشاور را در امور ورزش انتصاب کردم و امیدوار هستیم که با مشاوره و راهنمایی های ایشان در این عرصه ها بتوانیم به صورت گام به گام حرکت کنیم و زمینه های اجرایی آن فراهم شود . متاسفانه مساله زنان در کشور ما تبدیل به یک موضوع سیاسی شده و هر تصمیمی که در این حوزه گرفته می شود از جنبه های مختلف باید ارزیابی و سنجیده و سپس اعلام و اجرایی شود. اگر لازم است آن زمینه ها چه در عرصه های دینی و چه سیاسی و اجتماعی فراهم شود باید قدم قدم جلو رفت تا به هدف برسیم بنابراین می توانیم این مساله را در آن چارچوب پیگیری کنیم و حتما هم پیگیری خواهیم کرد. از طرفی ما کارگروه هایی را در این زمینه تشکیل داده ایم تا به صورت غیر رسمی بتوانند در این زمینه به ما در تحقق برنامه هایمان کمک کنند. در گزارشی که به مناسبت 100 روزگی دولت ارائه داده بودید طرحی با عنوان استیفای حقوق شرعی و قانونی زنان به چشم می خورد. درباره آن توضیح می دهید؟ این طرح نیست و یکی از هدف های ما محسوب می شود و برگرفته از اسناد بالادستی نظام است در سند چشم انداز 20 ساله کشور و در سیاست های کلی برنامه چهارم آمده بود که بعدا در برنامه پنجم تنفیذ شد. در این برنامه آمده است که ایران 1404 کشوری خواهد بود که در آن نهاد خانواده و جایگاه زنان در عرصه های اجتماعی تقویت شده است و حقوق شرعی و قانونی زنان در همه زمینه ها به طور کامل استیفا شده و در حال حاضر این مساله جزو اهداف معاونت زنان قرار گرفته است. در برنامه پنجم توسعه ماده 230 اشاره دارد که ضمن توجه به تحقق این اهداف معاونت با همکاری دستگاه های اجرایی برای تحقق آن دارای تکلیف و مسوولیت است. بنابراین ما استیفای حقوق زنان را در همه زمینه ها باید مورد توجه قرار دهیم و هیچ بخشی را مغفول نگذاریم و در کنار تقویت نهاد خانواده به تقویت نقش های اجتماعی زنان نیز کمک کنیم. در خصوص تعداد زنان در سطوح بالای مدیریتی یا حتی میانی، به نظر می رسد که شمار اندکی حضور دارند. این مشکل ناشی از چیست؟ البته دوره یی هم بوده در مجلس ششم که از نظر پوشش زنانی با پوشش متفاوت یعنی مانتو و روسری وارد مجلس شدند و این نشانگر این است که حاکمیت پذیرش این مساله را دارد که زنانی با پوشش غیر از چادر هم در سطوح بالاحضور پیدا کنند. در بحث جریانات رای اعتماد در مجلس توجیهات خانم های حاضر در مجلس هم شنیده شد که اتفاقا به کم بودن تعداد خانم ها در مجلس اشاره کردند و گفتند که براساس قرعه کشی و با توجه به تعداد بسیار کم خانم ها طبیعی بود که تعداد زنانی که بتوانند تریبون در اختیار بگیرند و به عنوان موافق یا مخالف صحبت کنند بسیار کم بوده. خوشبختانه به این نتیجه رسیدند که باید تعداد نمایندگان زن در مجلس بیشتر شود و اخیرا هم من جایی خواندم که یکی از همین نمایندگان زن گفته بود که حداقل 30 درصد از کرسی های مجلس باید در اختیار زنان باشد. ولی موضوعی که در انتخابات متعدد با آن روبه رو بودیم بحث حذف بسیاری از زنان به بهانه رد صلاحیت است. به طور کلی بحث رد صلاحیت ها باعث شده که همیشه کفه ترازو در مجلس به نفع جناح خاصی سنگینی کند. برای انتخابات بعدی مجلس امیدواریم که با اصلاحاتی که در قانون انتخابات انجام می شود حضور کمی و کیفی زنان در انتخابات پر رنگ تر شود و زمانی که نیاز به دفاع از حقوق زنان است ضمن اینکه از کمک و هم فکری مردان مجلس بهره می بریم شرایط به گونه یی نباشد که ما صرفا به آقایان پناه ببریم. با توجه به اینکه در مراسم تودیع و معارفه شما تعدادی از همسران زندانیان سرشناس سیاسی حضور داشتند که این نشانگر رابطه گرم شما با این خانواده هاست آیا این مساله مانعی را بر سر راه شما گذاشته؟ اتفاقا مراسم معارفه من می تواند نمونه بارز همان همگرایی باشد که مد نظر رییس جمهور است و همه کسانی که در این مراسم حضور داشتند نمونه یی از جامعه ایرانی بودند. ما از همه دعوت به عمل آورده بودیم، خانواده امام(ره)، خانواده شهدا، فراکسیون زنان مجلس، همسران وزرای سابق و فعلی و همچنین نهادهای مدنی از هر گروه و جناح منتها آنچه به گونه یی مورد تبلیغات برخی قرار گرفت برجسته کردن حضور افراد خاص بود تا این موضوع را القا کنند که در این مراسم صرفا چنین افراد خاصی حضور داشتند در حالی که اینچنین نبود و همان طور که گفتم این نشانه همگرایی و اعتدالی بود که مدنظر دولت است و از این به بعد هم همین گونه پیش خواهیم رفت و هیچ گروهی را حذف نخواهیم کرد و همان طور که در مراسم معارفه گفتم من همه گروه ها را برای پیشبرد اهداف و مطالبات زنان به مشارکت می طلبم و فکر می کنم نیاز هم داشته باشیم تا این گونه عمل کنیم و زمانی برای از دست دادن نداریم.


منبع : -
تعداد بازدیدها : ۷۲۹
مطالب مرتبط با این موضوع :
نظری ارسال نشده است
نام :
پست الکترونیک :
شرح :
نظر :   برای ارسال نظر خود، دکمه ارسال را بزنید
کد امنیتی را وارد کنید

منوی اصلی
دیدگاه
گفتگو
دانستنی ها
    
وقف راهبرد تسهیل ازدواج جوانان
  
حضرت زهرا(س) الگویی برای زنان مسلمان
  
نقش پدر و مادر در تربیت دینی
  
گزارش تصویری نمایشگاه صنایع دستی استان
  
فیلم/ آسو،دختر کردستان...
  
تصاویر/ احمدی‌نژاد و همسرش در تحلیف اورتگا
  
نماهنگ شهید احمدی روشن - شهید هسته ای
  
عکس/ عدم اطلاع پسر چهار ساله شهید روشن از شهادت پدرش
  
تصاویری از بازارچه صنایع دستی در جزیره هنگام
  
غرفه استان هرمزگان در نمایشگاه زنان و بیداری اسلامی
  
گزارش تصویری دیدار زنان‌اندیشمند ۸۵کشور بارهبری
  
گزارش تصویری/جشن میلاد امام زمان در بندر عباس
  
عکس/ زنان نان‌آور فسایی
  
گزارش تصویری / تشییع پیکر پاک دو شهید گمنام در بندرعباس
  
گزارش تصویری از زنان پلیس اردنی
  
مقایسه چهره زنان در ۳۸ کشور جهان + عکس
  
گزارش تصویری/مسابقات کشوری جام عفاف بانوان ویژه بانوان
  
گزارش تصویری/زنان کارگاه آجرپزی
  
گزارش تصویری/بانوان فوتسالیست در مسابقات آسیایی


                                                  
  
















                             
                             
                             
شرح خبر
لینکهای مفید
چند رسانه ای
دیگر خبرها
نظر سنجی
شما به عنوان دختر یا پسر کدام گزینه را برای یک زن بهتر میدانید؟